HARRAN KÜMBET EVLERİ

 

İlk örnekleri Emevîler’e dayanan Harran Kümbet Evleri, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Şanlıurfa’da yer almaktadır. Konik kubbeli bu evler dünyada yalnızca üç yerde bulunmaktadır. Konik kubbeli evlerin bulunduğu diğer iki yer İtalya ve Suriye’dir. Harran Kümbet Evleri’nin bulunduğu Harran ilçesi de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer almaktadır. Harran Kümbet Evleri’nin, arkeolojik ve kentsel sit alanı olarak tescillenmesi 1979 yılında olmuştur. Evlerden birisi de 1999 yılında restore edilmiştir. 19 odalı olan bu ev, “Harran Kültür Evi” olarak turizme açılmıştır. 

Kubbeli evler, bölgede çokça bulunan tuğla ve kerpiçten inşa edilmiştir. Kare veya kareye benzer bir temel üzerine bindirme metoduyla inşa edilen evlerin tarihi, 150-200 yıl öncesine dayanmaktadır. Harcında gül yağı, saman, pişmiş toprak ve yumurta akı kullanılması bu evlerin, mevsime uyum sağlamasında etkili olmuştur. Yazları serin, kışları sıcak olmasının bir diğer sebebi de evlerin mimari yapısıdır. Harran Evleri, aşağıdan yukarıya doğru daralan bir yapıya sahiptir. Bu evlerin yükseklikleri 5 metreye kadar çıkmaktadır ve 30-40 tuğla dizisiyle inşa edilmiştir. Bu evlerin, günümüze ulaşmasının sebebi içeriden ve dışarıdan balçıkla sıvanmasıdır. 22 odalı bir yapıya sahip olan Harran Evleri’nin en dikkat çekici özelliklerinden birisi, tek bir odasında ateş yakılsa bile tüm odaların ısındığı bir sisteme sahip olmasıdır. Bu özellik günümüz mimarlarının da hayran olduğu bir konu olmuştur. Bir diğer en ilginç kısım ise dört taş üzerine kurulmuş olan kubbelerdir. Bu taşlardan birisi çekildiğinde tüm kubbe yıkılmaktadır.

Kubbeli yapıya sahip olan bu evlerde, kubbe sayısı o evin maddi durumunu göstermekteydi. Evlerde yaşayan herkes birbiriyle akraba olduğundan, evlerin içinden birbirine geçilebilmektedir.  Kubbelerin kemerler ile birbirine bağlanması da geniş bir iç mekân oluşturulmasını sağlamıştır. Evlerin içinde haremlik ve selamlık bölümleri bulunmaktadır.  Şanlıurfa’nın oldukça sıcak bir bölge olmasından dolayı akrepleri evlerden uzaklaştırmak için evlerin bazı bölümleri mavi renge boyanmıştır. Konik kubbeli bu evlerin, tepeleri açık bırakılmıştır. Bu açıklılar, pencere ve baca görevi görmektedir. Ayrıca bu açıklık içerideki sıcak havanın tahliyesini de sağlamaktadır.